Een opvallend bericht vandaag in het Dagblad van het Noorden. Hier zegt VSNU voorzitter Sijbolt Noorda dat de fraude-affaire Stapel aan de Universiteit van Tilburg het aanzien van de Nederlandse universiteiten niet heeft geschaad. Er wordt geconstateerd dat universiteiten dit soort gevallen goed aanpakken.
Ik vind de conclusie bijzonder opvallend. Wat van de affaire Stapel is blijven hangen, is dat een gevierd hoogleraar jaren lang zijn gang heeft kunnen gaan, en volslagen gefingeerde onderzoeksgegevens de wereld ingeslingerd. Vooral merkwaardig was dat alle gegevens altijd door Stapel zelf werden verzameld, en hij herhaalde toneelstukken heeft gespeeld door vragenlijsten samen te stellen, zogenaamd naar scholen te rijden voor de onderzoekingen, diverse cadeau’s en presentjes voor de deelnemer en hun scholen heeft verzameld, zonder dat iemand maar op de gedachten is gekomen dat hier een luchtje (wat héét !!) aan zat. In de praktijk wordt in universiteiten meer dan 95% van de onderzoeksgegevens door onderzoeksassistenten, AIO’s, en andere medewerkers verzameld, onder supervisie en met medewerking van meer senior onderzoekers en afdelingshoofden, en zelden door het hoofd van een afdeling zelf. Dat betekent dan ook dat vele personen goedgelovig in de verzinsels van Stapel zijn getrapt. Deze slapers zijn ook medewerkers van die zelfde universiteiten.
Ook in het verleden zijn de effecten van wetenschappelijke fraude veel schadelijker geweest dan alleen voor de fraudeur zelf. Men hoeft maar de affaire Darsee te bestuderen, om te weten te komen dat er bij fraude veel ‘collateral damage’ is. In die fraudezaak is Eugene Braunwald, een wereldberoemd cardioloog, sterk bekritiseerd omdat hij zelf in een eerdere fase onderzoek naar Darsee’s fraude had ingesteld, maar geen onrechtmatigheden had gevonden. Later bleek Darsee op grote schaal gegevens te hebben verzonnen. Ook Darsee’s co-auteurs op diverse publicaties kregen een flinke veeg uit de pan omdat zij uberhaupt nooit de originele gegevens hadden bestudeerd (http://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJM198306093082311). Ook in de zaak Darsee vroeg men zich af: ‘How could he get away with so much for so long?’ Niettegenstaande de grondigheid waarmee onderzoekscommissies in Tilburg en Groningen (waar Stapel eerder heeft gewerkt) momenteel hun werk doen, is de conclusie van Noorda is dan ook mijns inziens niet op de feiten gebaseerd. Fraude affaires laten veel meer schade en wantrouwen achter dan hij zich realiseert.
Recente reacties