Enkele jaren geleden zijn twee nieuwe behandelvormen voor mensen met type 2 diabetes beschikbaar gekomen. Deze middelen, de DPP-IV remmers (sitagliptin en vildagliptin) en de GLP1-agonisten waaronder exenatide en liraglutide zijn een zeer interessante aanvulling zijn op het huidige arsenaal aan bloedglucose-verlagende middelen.

In de dagelijkse praktijk ondervinden diabetes patiënten veel belemmeringen en neveneffecten door hun behandeling. De twee belangrijkste daarvan zijn hypoglycemieën en toename van het lichaamsgewicht (de derde is overigens diarree, bij minstens 15% van de metformine gebruikers). Deze neveneffecten treden op bij zowel sulfonylureum-derivaten als bij insuline. Daarom wordt hard gewerkt aan nieuwe medicamenten voor de behandeling van diabetes. Met name de groep van de nieuwe GLP1-agonisten is een interessante groep van middelen, omdat zij de normale fysiologische insulineproductie herstellen, de insuline afgifte stimuleren alléén als de bloedglucose verhoogd is, de maagontlediging remmen en snelle verzadiging na een maaltijd bevorderen. Nadeel van exenatide en liraglutide is dat zij via een injectie worden toegediend.

Lange termijn studies met exenatide en liraglutide tonene een duidelijke verbetering van de metabole regulatie. Daarnaast valt op zowel AFwezigheid van belangrijke hypo’s als AFname van het lichaamsgewicht zien, dit laatste tot zo’n gemiddeld 5 kg na 1 jaar. De gemiddelde diabetespatiënt die van tabletten op insuline overgaat, laat na 1 jaar een TOEname in lichaamsgewicht van 5 kg zien. Het is niet voor niets dat veel patiënten insulinetherapie zien als een ‘mestkuur’, en zich een kerstkalkoen voelen (NB. citaat van één van mijn patiënten!!). Het is dan ook heel bijzonder dat middelen als exenatide en liraglutide in Nederland pas vergoed worden als bij een patiënt de BMI groter is dan 35 kg/m2.

Natuurlijk, exenatide en liraglutide zijn niet goedkoop. Desalniettemin, op grond van epidemiologisch onderzoek is goed te becijferen hoe veel méér complicaties er optreden bij patiënten die 10 kg zwaarder zijn (het verschil in gewichtsverandering na 1 jaar insuline vs. exenatide). Naast hart-0 en vaatziekten valt te denken aan klachten als gewrichtsslijtage, ademhalingsproblemen, etc. Inmiddels heeft de Proeftuin Farmacie Groningen (www.proeftuinfarmaciegroningen.nl) in zijn richtlijnen opgenomen dat exenatide en liraglutide effectief en aan te bevelen zijn bij patiënten met een BMI groter dan 30 kg/m2. Desalniettemin worden beide middelen alleen door de zorgverzekeraar vergoed bij een BMI groter dan 35. Een arts moet ook een formulier invullen waarin hij/zij verklaart dat de betreffende patiënt type 2 diabetes heeft, en een BMI van 35 of hoger (https://www.zn.nl/zn-formulieren/?Azfilter=E#).

Omdat deze middelen ook de maaglediging remmen, is voorzichtigheid geboden bij patiënten met autonome neuropathie die een gestoorde maagfunctie hebben. Dat komt vaker voor dan men denkt, zie ook het onderzoek van dr. Samsom uit Utrecht (http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/14578248).

Een nieuwe ontwikkeling is overigens die van de wekelijkse toediening van exenatide in een soort van depot-preparaat. De effecten hiervan staan fraai beschreven in een uitstekend artikel van prof. Drucker (http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18782641).