IJzer-4 – laag fosfaat na i.v. ijzer

door bhrw | nov 1, 2026 | gezondheidszorg, medicijnen | 8 reacties

Hypofosfatemie als bijwerking van ijzerinfuus
(Stand van de wetenschap)

Eén van de opties voor de behandeling van mensen met een symptomatisch ijzertekort is een ijzerinfuus. Een ijzerinfuus wordt voorgeschreven bij een ijzertekort of bloedarmoede door ijzergebrek wanneer orale ijzertabletten niet voldoende zijn, niet goed in het lichaam worden opgenomen, of te veel bijwerkingen geven.
De NHG standaard Anemie vermeldt: “Overweeg parenterale toediening (i.m. of i.v.) van ijzer alleen bij een zekere diagnose ‘ijzergebreksanemie’ in combinatie met slikproblemen of onvoldoende effectiviteit van orale toediening.”

Intraveneuze ijzerinfusie is doorgaans effectief en veilig, maar kan bijwerkingen veroorzaken. De kans op bijwerkingen en de ernst ervan hangen vooral af van het gebruikte ijzerpreparaat, de dosis, of er sprake is van herhaalde toediening, en van bepaalde kenmerken van de persoon die een ijzerinfuus zal krijgen.

Belangrijkste bijwerkingen

Veelvoorkomende, meestal milde klachten zijn onder andere hoofdpijn, misselijkheid, duizeligheid, vermoeidheid, spier- of gewrichtspijn, huiduitslag en tijdelijke veranderingen in de bloeddruk.
Soms kan er een infusiereactie optreden, met klachten zoals roodheid, jeuk, druk op de borst, rugpijn of benauwdheid. In een grote serie trad een reactie op bij ongeveer 0,4–2,2% van de patiënten, afhankelijk van het preparaat. Bron: https://www.jhoponline.com/issue-archive/2023-issues/december-2023-vol-13-no-6/19590-management-of-iron-infusion-reactions.

Ernstige allergische reacties: zeer zeldzaam, maar potentieel levensbedreigend. Het risico is groter bij een eerdere reactie op intraveneus ijzer, een hoge infusiesnelheid, meerdere geneesmiddelenallergieën en ernstige atopie.

Een gevreesde bijwerking is hypofosfatemie, een verlaagd fosfaatgehalte in het bloed, dat aanzienlijke en langdurige klachten kan veroorzaken. Dit treedt vooral op na behandeling met ijzercarboxymaltose, FCM (merknaam Ferinject), een veelgebruikt ijzerpreparaat.

De incidentie van hypofosfatemie

We weten eigenlijk niet precies hoe vaak hypofosfatemie na een ijzerinfuus ontstaat. De gerapporteerde frequentie verschilt sterk tussen studies, omdat er verschillende grenswaarden, meetmomenten en patiëntengroepen zijn gebruikt. Bij FCM ontwikkelt ongeveer 47% van de patiënten hypofosfatemie; bij ijzerderisomaltose (oude naam ijzerisomaltoside, merknaam Monofer) is dat ongeveer 4%. In gerandomiseerde onderzoeken lag het percentage na FCM rond 47–75%, tegenover meestal minder dan 10% bij andere moderne ijzerpreparaten. Apotheker Koos Brouwers gaf al in 2018 een overzicht van deze bijwerking in zijn artikel gepubliceerd in het Pharmaceutisch Weekblad, zie de tabel uit zijn artikel.

De fosfaatwaarde daalt vaak in de eerste één à twee weken na de FCM infusie. Bij herhaalde toediening kan de daling langer aanhouden, soms weken tot maanden. De meeste mensen die milde hypofosfatemie ontwikkelen, ervaren in de regel geen duidelijke klachten.

Ernstige hypofosfatemie, bijvoorbeeld een fosfaatwaarde lager dan 1,0 mg/dL (ca 0.35 mmol/l), is veel minder frequent: in gepoolde analyses ongeveer 1%. In de PHOSPHARE studies werd gerapporteerd dat 11% een serum fosfaat lager dan 0.35 mmol/l ontwikkelde na FCM infusie. Bij een sterke of langdurige daling kunnen echter ernstige en langdurige klachten ontstaan als spierzwakte, bot- of spierpijn, vermoeidheid, tintelingen, ademhalingsproblemen en loopproblemen. Langdurige hypofosfatemie kan leiden tot botverzwakking, osteomalacie en botbreuken. In het artikel van Inghilleri en Franchini wordt uitgebreid ingegaan op de verschillende gradaties van hypofosfatemie, en het langdurige en brede klachtenpatroon dat kan ontstaan in geval van ernstige hypofosfatemie. Een dergelijke reactie kan al optreden na een eerste behandeling met FCM. Bron: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC13301631/

Mechanisme van ontstaan

IJzerpreparaten als FCM verhogen de hoeveelheid van het hormoon FGF23. Daardoor verliezen de nieren meer fosfaat via de urine en wordt de aanmaak van actief vitamine D geremd. FCM veroorzaakt deze reactie duidelijk vaker dan ijzerderisomaltose en verschillende andere preparaten. Dit mechanisme wordt uitstekend beschreven in het genoemde artikel van Inghilleri en Franchini.

“Binnen 24 uur na toediening van FCM stijgen de concentraties van intact FGF23 3-6-voudig. Dergelijke stijgingen worden niet gezien na toediening van ijzerderisomaltose. Dit suggereert dat dit effect specifiek is voor FCM. De verhoogde serumspiegels van intact FGF23 leiden tot een verhoogde uitscheiding van fosfaat via de nieren; dit komt enerzijds door een direct effect op de proximale tubuli van de nier als indirect door het remmen van de activering van 25-hydroxyvitamine D tot het actieve 1,25-dihydroxyvitamine D. Het uiteindelijke gevolg is dat de spiegels van bijschildklierhormoon (PTH) stijgen en een zgn. secundaire hyperparathyreoïdie ontstaat, wat op zijn beurt de fosfaatuitscheiding verder verergert. Deze vicieuze cirkel blijft doorgaan, zelfs wanneer de spiegels van intact FGF23 weer genormaliseerd zijn . Het exacte mechanisme waardoor FCM het serum-FGF23 laat stijgen, is niet bekend. Mogelijk verhindert FCM de splitsing van intact FGF23 in de samenstellende C- en N-terminale fragmenten. Dit lijkt een goede verklaring, omdat de verhoogde concentraties van intact FGF23 na toediening van FCM gelijk op lijken te gaan met een afname van C-terminaal FGF23. ”

Dit complexe ontstaansmechanisme heeft ook consequenties voor de behandeling van ernstige hypofosfatemie. Naast fosfaatsuppletie is het voorschrijven van actieve vitamine D (calcitriol) nodig om de vicieuze cirkel te doorbreken. Daarover in een volgende blog meer.

Risicofactoren

In de medische literatuur zijn meerdere factoren aangewezen die de kans op een ernstige of symptomatische daling van fosfaat verhogen. Overigens vinden lang niet alle studies dezelfde factoren:

– gebruik van ijzercarboxymaltose als ijzerpreparaat;
– herhaalde infusies of hoge cumulatieve doseringen;
– al bestaand laag serum fosfaat;
– zeer ernstig ijzertekort;
– vitamine-D tekort;
– verhoogde bijschildklieractiviteit, oftewel hyperparathyreoïdie;
– ondervoeding of laag lichaamsgewicht;
– malabsorptie, bijvoorbeeld door coeliakie, inflammatoire darmziekte of een gastric-bypassoperatie;
– geneesmiddelen die de tubulaire functie van de nier of de botstofwisseling beïnvloeden, waaronder sommige antiresorptieve middelen;
– normale nierfunctie; een verminderde nierfunctie lijkt juist gedeeltelijk beschermend, omdat de nieren dan minder fosfaat kunnen uitscheiden.

Voorbeeld: in de meta-analyse van Schaefer, gepubliceerd in 2020, staat een figuur (zie hieronder) over de relatie tussen de ferritine waarde bij ijzerinfusie behandeling, en de kans op hypofosfatemie. Hoe lager de ferritine of de transferrine verzadiging, hoe groter de kans op het ontstaan van hypofosfatemie. Uit de figuur blijkt ook dat FCM de grootste kans op hypofosfatemie geeft. Dit leidt ook tot een andere belangrijke consequentie: als iemand een goede en dringende indicatie heeft voor (herhaalde) ijzertoediening, bv bij ijzer malabsorptie, iemand die helemaal geen ijzer meer opneemt, is het verstandig de ferritine waarde niet te laag te laten worden, voordat een volgende behandeling wordt gepland.

Praktische betekenis

Over het algemeen stelt de medische literatuur dat bij een eenmalige infusie zonder risicofactoren de kans op een klinisch relevante hypofosfatemie klein is, maar niet nul.
Bij mensen met bovengenoemde risicofactoren, vooral wanneer ijzertoediening herhaaldelijk nodig zal zijn, wordt vaak geadviseerd om het fosfaat vóór de behandeling en ongeveer één tot twee weken erna te controleren. Ook is het verstandig om andere risicofactoren op tijd aan te pakken, zoals vitamine D tekort. Bij onverklaarde vermoeidheid, spierzwakte, botpijn of loopproblemen na een infusie is beoordeling van het fosfaatgehalte aangewezen.

Het artikel van Martens en Wolf uit 2023 trekt echter de meest duidelijke en vérgaande conclusie:
Despite the high incidence of IV iron–induced hypophosphatemia, many physicians are still unaware and do not recognize acute and long-term complications of FCM. While considering the numerous constraints of modern-day practice, including infusion center availability, drug formulary limitations, and insurance coverage, it is imperative to avoid FCM in patients who require repeated doses.

Eigenlijk, als je alle bewijs op een rij zet, zie je hoeveel vaker hypofosfatemie optreedt na gebruik van Ferinject (FCM). Toch is het opvallend dat veel ziekenhuizen in Nederland nog Ferinject toedienen, terwijl er een alternatief is (Monofer, ijzerderisomaltose) dat veel minder vaak tot deze bijwerking leidt.

Recent heeft dan ook de EMA, de European Medicines Agency, aangekondigd onderzoek te gaan doen naar de bijwerkingen van parenterale ijzerbehandeling. In een nieuwsbericht van 4 september schrijft de EMA: “The review was triggered following reports that raised concerns about the effectiveness of the current measures to reduce this risk for medicines containing ferric carboxymaltose. These included serious cases of hypophosphataemia, some of which resulted in osteomalacia, including in people who had received only one or two doses of ferric carboxymaltose and who did not have recognised risk factors. Furthermore, in some cases there were delays in diagnosing hypophosphataemia. This could be because symptoms of hypophosphataemia such as tiredness, muscle pain and bone pain may overlap with those of iron deficiency.” Ook de Amerikaanse FDA heeft recent een veiligheidswaarschuwing doen uitgaan met betrekking tot FCM.

Bronnen:
https://www.ema.europa.eu/en/news/meeting-highlights-pharmacovigilance-risk-assessment-committee-prac-31-august-3-september-2026; 
https://www.fda.gov/drugs/drug-safety-communications/fda-adds-boxed-warning-labeling-ferric-carboxymaltose-injection-injectafer-describe-risk-low

Bronnen:
https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/anemie#volledige-tekst-consultatie-en-verwijzing
NHG standaard Anemie.

https://ephor.nl/wp-content/uploads/2018/12/hypofosfatemie-is-risico-bij-intraveneus-ijzerpreparaat-pv-2018.pdf
Hypofosfatemie is risico bij intraveneus ijzerpreparaat
Koos Brouwers, Ewout Hoorn en Peter Siersema
Pharmaceutisch Weekblad 2018; 153; 14-15.

https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/imj.16184
Intravenous iron: an update
Sarah Lucas, Mayur Garg
Intern Med J, 54: 26-34.

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12295483/
Evaluating the Risk of Hypophosphatemia with Ferric Carboxymaltose and the Recommended Approaches for Management: A Consensus Statement
Giuseppe Rosano, Justin Ezekowitz, Elizabeta Nemeth, Piotr Ponikowski, Martina Rauner, Melvin Seid, Donat R Spahn, Jurgen Stein, Jay Wish, Robert J Mentz
J Clin Med 2025 Jun 27;14(14):4861

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10727077/
Incidence, mechanism, and consequences of IV iron–induced hypophosphatemia
Kylee L Martens, Myles Wolf.
Hematology Am Soc Hematol Educ Program 2023 (1): 636–639.

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC13547894/
Hypophosphataemia following iron infusion: a narrative review of an increasingly recognised complication
Brenda Ta, Stephanie Baddock, Jane Ludington, Angela Sheu.
Intern Med J 2026 Jul 30;56(9):1500–1509.

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC13301631/
Hypophosphatemia in Patients Receiving Intravenous Iron Supplementation for Iron-Deficiency Anemia: A Narrative Review
Giovanni Inghilleri, Massimo Franchini.
J Clin Med 2026 Jun 18;15(12):4748.

https://www.jhoponline.com/issue-archive/2023-issues/december-2023-vol-13-no-6/19590-management-of-iron-infusion-reactions
Management of Iron Infusion Reactions
Raluca Laza, Meredith Keisler, Victoria Handy, Andrea Dickens.
JHOP – December 2023 Vol 13, No 6.

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4222472/
Hypersensitivity reactions to intravenous iron: guidance for risk minimization and management
David Rampton, Joergen Folkersen, Steven Fishbane, Michael Hedenus, Stefanie Howaldt, Francesco Locatelli, Shalini Patni, Janos Szebeni, Guenter Weiss.
Haematologica 2014 Nov;99(11):1671–1676.

https://ashpublications.org/bloodadvances/article/10/21/7353/570502/American-Society-of-Hematology-2026-guidelines-for
American Society of Hematology 2026 guidelines for diagnosis of iron deficiency

https://www.ema.europa.eu/en/news/meeting-highlights-pharmacovigilance-risk-assessment-committee-prac-31-august-3-september-2026
Review will assess risk of low blood phosphate levels and related bone problems with injectable iron medicines

https://www.fda.gov/drugs/drug-safety-communications/fda-adds-boxed-warning-labeling-ferric-carboxymaltose-injection-injectafer-describe-risk-low
FDA Adds Boxed Warning to Labeling for Ferric Carboxymaltose Injection (Injectafer) to Describe Risk of Low Phosphate Levels; FDA Drug Safety Communication – September 1, 2026

LDN en postcode

door bhrw | okt 10, 2026 | gezondheidszorg, medicijnen | 0 Reacties

Postcodegeneeskunde beschrijft de omstandigheden in Nederland, waarbij de kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg, en ook de gezondheid van mensen samenhangen met hun woonplaats of postcodegebied. De verschillen die hierdoor ontstaan beïnvloeden iemands gezondheid en levensverwachting, en factoren zoals de leefomgeving zelf, inkomen en opleidingsniveau, en de nabijheid van medische voorzieningen spelen in dit fenomeen een belangrijke rol. Daarnaast is er nog een ander aspect dat de ‘resultaten’ van postcodegeneeskunde beïnvloedt, en dat is de kennis van de medische hulpverleners in het betreffende gebied.

Op zoek
Lieneke * was al langere tijd op zoek naar een betere behandeling van haar chronische klachten, die onder andere ontstaan waren na een COVID-19-infectie. Een van de dingen waar zij over gelezen had, was behandeling met een lage dosering van het geneesmiddel naltrexon. Naltrexon is een middel dat onder andere in de verslavingszorg wordt gebruikt om alcohol of opiaatverslaving te behandelen. Naltrexon is de afgelopen 20 jaar in veel lagere doseringen gebruikt om mensen met chronische klachten te behandelen, waaronder chronische pijn, vermoeidheid en postinfectieuze ziekten, en bepaalde huidafwijkingen. Echter, voor deze laatste indicaties is dit middel niet officieel in Nederland geregistreerd. Een veel geraadpleegde bron als het Farmacotherapeutisch Kompas meldt niets over lage dosering naltrexon behandeling. De website thuisarts.nl evenmin.

C-Support
Toch is er best goede informatie over het gebruik van lage doseringen en naltrexon online te vinden, zowel voor mensen met een chronische aandoening als voor (huis)artsen, onder andere op de website van C-Support: https://www.c-support.nu. C-Support onderhoudt een website met specifieke informatie voor zorgprofessionals, met hele goede en praktische tips over het herkennen van long-COVID/post-COVID, Q-koorts en langdurige klachten na een COVID-19 infectie of vaccinatie. C-Support schrijft dat herkenning, erkenning van beperkingen en identificatie van behandelbare klachten essentieel zijn om zinvol te kunnen handelen bij mensen die lijden aan deze aandoeningen.
In het hoofdstuk over behandelbare symptomen bij post-COVID komen onder andere PEM, POTS en MCAS-achtige klachten naar voren, en wordt gesproken over behandelingen als antihistaminica en SSRI, en ook het off-label gebruik van naltrexon in lage dosering wordt uitdrukkelijk genoemd als medicamenteuze optie bij chronische pijnklachten als spierpijn, hoofdpijn, neuropathische pijn en gewrichtspijn. Een specifieke pagina gaat uitgebreid in op het off-labelgebruik van lage doseringen naltrexon (afgekort: LDN), en beschrijft de werking, de wetenschappelijke stand van zaken, het off-labelgebruik van LDN bij post-COVID en hoe dit in te nemen en op te bouwen. Daarnaast zijn er hele specifieke adviezen voor zorgverleners die LDN voorschrijven, onder andere wat betreft beschikbaarheid en bereiding van LDN. Ook wordt uitgebreid ingegaan op de dosering, mogelijke bijwerkingen en voorzorgsmaatregelen met betrekking tot het gebruik. Kortom, dit is een uitstekende informatiebron voor medische hulpverleners om mensen met chronische pijn of vergelijkbare indicatie voor LDN optimaal te kunnen begeleiden.

C-Support is heel helder in de informatie die zij aanbieden. Enerzijds omdat het gaat om off-label gebruik,, en anderszins omdat de behandeling zeker niet altijd een positief resultaat geeft.

Een behandelend arts kan besluiten om LDN voor te schrijven. Omdat het om een ‘off-label’ behandeling gaat, maakt de (huis)arts een eigen afweging om het middel wel of niet voor te schrijven. Het is belangrijk dat patiënten LDN als proefbehandeling alleen doen in nauw contact met de behandelend arts, zodat deze goed kan begeleiden.

En even verderop:
LDN kan een positief effect hebben op de symptomen zolang dit wordt gebruikt. Bij het stoppen is er een grote kans dat de klachten terugkomen. Wel horen we soms dat het gebruik van LDN leidt tot een betere energiebalans, waardoor in de loop van de tijd in het lichaam (enig) natuurlijk herstel optreedt. Zij kunnen dan na stoppen met de LDN langduriger stabiliteit ervaren, de LDN is dan niet meer nodig.

Andere bronnen
Ik heb niet uitgebreid gezocht naar andere bronnen over LDN, de voordelen en mogelijke nadelen, maar vond onder andere op de website van NewMedix ook veel informatie over het gebruik ervan. In dit stuk gaat de auteur in op het werkingsmechanisme van LDN, de toepassing bij aandoeningen als ME, post-COVID, depressie en chronische pijn, en een aantal ervaringen van mensen die dit middel hebben gebruikt. Aan het eind van de bladzijde staat een lange lijst van referenties, waarbij het goed is om op te merken dat de eerste wetenschappelijke publicaties over LDN met betrekking tot kwaliteit van leven, chronische pijn, fibromyalgie etc. al in 2009 en 2010 in de medische literatuur zijn verschenen.
Dit laatste betekent dat een medische hulpverlener, die nog nooit van LDN heeft gehoord, in ieder geval de afgelopen jaren de internationale literatuur niet echt heeft bijgehouden. Maar hoe zit het met de Nederlandse literatuur? Ik zocht op de website van het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde naar de term Naltrexon. Hierbij werden 28 resultaten gevonden, voornamelijk over het gebruik van naltrexon bij opiaatverslaving, alcoholverslaving, en de behandeling van overgewicht. Naltrexon in combinatie met bupropion kan worden voorgeschreven voor de behandeling van overgewicht. De behandeling met een lage dosering naltrexon (LDN) gaat uit van een dagelijkse inname van 1.0 tot maximaal 4,5 milligram. Dus minder dan de hoeveelheid naltrexon die in Mysimba zit. En dat is op zich wel grappig. Want het aantal voorschriften van Mysimba neemt de afgelopen jaren flink toe, juist voor de behandeling van overgewicht. Ook op de website van BSL staat een aardig stuk over naltrexon en SSRI’s bij post-COVID, specifiek gericht op de huisarts: https://huisarts.bsl.nl/lage-doses-naltrexon-en-ssris-bij-post-covid-syndroom/

Review in BMJ Open
In het tijdschrift BMJ Open verscheen recent een overzichtsartikel met gegevens van studies over LDN (Bron: https://bmjopen.bmj.com/content/16/7/e111253). Het is open access gepubliceerd, dus iedereen kan het downloaden en/of lezen. De auteurs concluderen het volgende:
“We found no RCTs, but four observational studies reported outcomes of LDN for long covid. Across these studies, pre–post analyses suggested improvements in fatigue, brain fog, pain, sleep quality and daily functioning, with SMDs ranging from 0.53 for brain fog to 0.93 for daily functioning.”
In dit artikel worden de effecten van LDN op vermoeidheid, pijn, brain fog, slaapkwaliteit en dagelijks functioneren op keurige wijze beschreven. Houd er rekening mee dat dit gemiddelde verbeteringen zijn. De respons op LDN verschilt van persoon tot persoon. Sommigen reageren nauwelijks tot niet, anderen juist heel goed. Vandaar dat we dit een proefbehandeling noemen.

Zelf vond ik het studieprotocol terug voor één gerandomiseerde studie (RCT) in Canada (Bron: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38740499/). Volgens de officiële trial registers zou dit onderzoek zijn afgesloten, maar ik heb nog geen publicatie met studieresultaten gevonden.

Aankloppen, maar waar?
Lieneke klopte eerst bij haar huisarts in het dorp waar zij woont voor een proefbehandeling met LDN. Dat leverde haar helaas geen hulp op. Geen van de drie huisartsen, verbonden aan de praktijk, was bereid of in staat om haar LDN voor te schrijven of hiermee te begeleiden. “Dat doen wij hier niet in de praktijk”, was het antwoord. Op haar vraag of zij eventueel kon worden verwezen naar het dichtstbijgelegen ziekenhuis kreeg zij te horen dat voor zover bekend daar ook geen specialist werkzaam was die haar met deze proefbehandeling kon helpen. Uiteindelijk is zij na veel rondbellen en het nazoeken van ervaringen van medepatiënten bij een huisartspraktijk in een dichtbij gelegen stad terechtgekomen. Waar niet alleen naltrexon kon worden voorgeschreven, maar ook daadwerkelijke ervaring was met het gebruik van LDN bij een aantal mensen met chronische pijn en post-COVID.

Haar situatie geeft nog maar eens aan dat het lang niet altijd makkelijk is om dit medicament voorgeschreven te krijgen als proefbehandeling door een hulpverlener met ook praktische ervaring in het gebruik van dit middel. Ook al is er al jarenlang ervaring met het gebruik van lage doseringen naltrexon bij mensen met chronische pijnklachten en recent ook bij post-COVID. Dit betekent ook dat nogal wat mensen met chronische klachten flinke belemmeringen in hun zorg tegenkomen, puur en alleen omdat de medische hulpverlener in hun postcodegebied een behandeling niet kan of wil aanbieden. Wanneer er drie artsen aan een praktijk verbonden zijn, hoop je toch dat één van deze drie zich wat meer toelegt op de begeleiding van mensen met post-COVID en vergelijkbare chronische aandoeningen, en ervaring heeft (opgedaan) met behandeling van specifieke symptomen hierbij, ook al zijn die behandelingen nog niet ‘mainstream’ …….

Als toevoeging (geplaatst dd 01-11-2026):
Huisarts Jelle Struik uit Rotterdam schreef een aantal maanden geleden een kritische column in Medisch Contact over het zogeheten “richtlijnfetisjisme van accrediteurs”.
• De kern van zijn kritiek: Het verkrijgen van accreditatie voor nascholing en praktijken wordt te streng gekoppeld aan het blind volgen van bestaande richtlijnen (zoals die van het NHG), zelfs wanneer het gaat over aandoeningen of onderwerpen waar nog geen of verouderde richtlijnen voor bestaan (zoals long covid, ME/CVS of PAIS).
• Het probleem: Als scholing of vernieuwende zorg geen accreditatie krijgt omdat het afwijkt van of buiten een protocol valt, haken huisartsen sneller af om de nascholing te volgen (“geen accreditatie = geen dokters die de scholing volgen”), wat volgens hem leidt tot ondermaatse of ontbrekende zorg voor de patiënt.
Onvoldoende zorg voor mensen met PAIS en onvoldoende kennis over LDN is dus ook een accreditatie-probleem.
Bron: https://www.medischcontact.nl/opinie/blogs-columns/blog/het-richtlijnfetisjisme-van-accrediteurs-is-slecht-voor-de-huisartsgeneeskunde

Bronnen:
C-Support https://www.c-support.nu/gebruik-low-dose-naltrexon-ldn/
NewMedix https://newmedix.nl/ldn-de-veelzijdige-toepassingen-van-low-dose-naltrexone/
MECVS NL https://mecvs.nl/nieuws/beleid/de-inzet-van-ldn-bij-me-cvs/
Minnesota DoH https://www.health.state.mn.us/diseases/longcovid/docs/fromfieldldnaltrex.pdf
BMJ Open https://bmjopen.bmj.com/content/16/7/e111253
Univ van Luik https://orbi.uliege.be/bitstream/2268/347546/6/Low_Dose_Naltrexone__LDN_nl.pdf
Pubmed https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38740499/
BSL https://huisarts.bsl.nl/lage-doses-naltrexon-en-ssris-bij-post-covid-syndroom/

* gefingeerde naam